Konwent nt. Przyszłości Europy przedstawił zapisy przyszłego traktatu
konstytucyjnego Unii, ktore są istotne dla NGOs, gdyż dotyczą dialogu obywatelskiego, przejrzystości działalności Unii, czy też niektórych
praw obywatelskich. Przedstawiamy krótkie opracowanie na ten temat.

Konwent nt. Przyszłości Europy w piątek 4 kwietnia 2003 r. przedstawił propozycję zapisów do traktatu konstytucyjnego Unii Europejskiej, które są istotne dla organizacji pozarządowych. W tych zapisach zawarta jest bowiem seria zagadnień, takich jak dialog obywatelski, przejrzystość działalności Unii, czy też niektóre prawa obywatelskie.

Jedno z kluczowych zadań Konwentu polega na zastanowieniu się nad sposobami wzmocnienia demokratycznej legitymizacji instytucji unijnych oraz uczynienia ich działalności bardziej przejrzystą. Konwent proponuje tekst traktatu konstytucyjnego Unii, który składałby się z trzech części – pierwszej, w której zapisane są wspólne zasady kierujące Unią, drugiej (bardziej szczegółowej), w której zapisane będą podstawy prawne działań i polityki instytucji europejskich, oraz trzeciej, która zawiera zapisy końcowe i wdrażające. Artykuły, które zostały 4 kwietnia upublicznione i których część niniejszym przedstawiamy w tłumaczeniu roboczym, dotyczą właśnie pierwszej, zasadniczej części traktatu konstytucyjnego.

Przypomnieć należy, że większość zapisów pierwszej części traktatu konstytucyjnego została już przedstawiona publicznie i omówiona przez Konwent (wersja polska jest dostępna na stronach www.futurum.gov.pl). Przed Konwentem pozostało do rozstrzygnięcia jeszcze kilka trudniejszych spraw, jak na przykład wspólna polityka zagraniczna i obronna, zapisy co do instytucji europejskich i ich kompetencji, ich wzajemnych powiązań i zadań, jak i stwierdzenie, które decyzje unijne nadal wymagać będą jednomyślności przy podejmowaniu decyzji przez państwa członkowskie.

Oto najważniejsze z pośród proponowanych zapisów, wraz z notatkami wyjaśniającymi:

Brzmienie proponowanego artykułu 33:

„Zasada demokratycznej równości. Działalność Unii będzie bazowała na równości obywateli, którym instytucje unijne poświęcają równą uwagę.”

Zapis ten już wstępnie był krytykowany m.in. przez organizacje kobiece, dla których jego ogólnikowy charakter jest niewystarczający, zwłaszcza że obecne zapisy w dokumentach unijnych są lepiej dopracowane, jak np. te dotyczące równego traktowania kobiet i mężczyzn. Jean-Luc Dehaene, odpowiedzialny za kontakty z organizacjami pozarządowymi, wspomina jednak, że taki zapis już jest zawarty w Europejskiej Karcie Podstawowych Praw, która ma się stać częścią traktatu konstytucyjnego. Ten artykuł ma ustalić zasadę, którą się kierują instytucje europejskie w swych kontaktach z obywatelem, czego dotychczas nie było.

Brzmienie proponowanego artykułu 34:

„Zasada demokracji współuczestniczącej.

    1. Każdy obywatel ma prawo uczestniczyć w życiu demokratycznym Unii.

     

      1. Instytucje unijne w odpowiedni sposób umożliwią obywatelom i reprezentatywnym stowarzyszeniom wypowiadanie opinii i wymianę zdań we wszystkich obszarach działalności Unii.

       

        1. Instytucje unijne będą utrzymywały otwarty, przejrzysty i regularny dialog z reprezentatywnymi stowarzyszeniami i ze społeczeństwem obywatelskim.”

        Przedstawiając szkic do nowego traktatu konstytucyjnego Unii w październiku ubiegłego roku, Przewodniczący Konwentu, Valéry Giscard d’Estaign, zaskoczył przedstawicieli europejskich organizacji pozarządowych propozycją artykułu traktatu, który miałby dotyczyć zasady demokracji współuczestniczącej (participative democracy). Terminem tym określa się wszelką działalność polityczną lub działalność na rzecz społeczeństw w Europie, która wykracza poza instytucje państwa, instytucje samej Unii, czy też wybranych przedstawicieli narodu (określanych mianem demokracji reprezentatywnej).

        Europejskie sieci i platformy organizacji pozarządowych wypowiadały się przychylnie na temat propozycji takiego nowatorskiego zapisu. Należy także zaznaczyć, że zapis nie dotyczy dialogu społecznego, który jest określony osobno. Prawdopodobnie nie wszystkim spodoba się zapis o reprezentatywnych stowarzyszeniach, ponieważ może prowadzić do sporów wokół pojęcia reprezentatywności. Co do paragrafu 2, należy odnotować, że w komentarzach Konwentu za odpowiedni sposób dialogu instytucji unijnych z obywatelem uznaje się narzędzia internetowe; jeżeli tak się okaże w praktyce, doprowadzi to do wykluczenia wielu obywateli. Można się także spodziewać, że pewna rola w tej dziedzinie zostanie przypisana Europejskiemu Komitetowi Ekonomicznemu i Społecznemu.

        Zanim przytoczymy szczegółowe brzmienie kolejnego artykułu, wspomnieć należy o kolejnych zapisach na temat unijnego Rzecznika Praw Obywatelskich (Ombudsman) oraz partii politycznych na poziomie europejskim. Wspomina się o nich jako przykładach uczestnictwa obywateli w życiu instytucji unijnych.

        Brzmienie proponowanego artykułu 36:

        „Przejrzystość w pracach instytucji unijnych.

          1. Instytucje Unii będą prowadziły swe prace w sposób jak najbardziej otwarty, aby promować zasadę dobrego rządzenia i zapewnić udział organizacji społeczeństwa obywatelskiego.

           

            1. Spotkania Parlamentu Europejskiego odbędą się w publicznych sesjach, tak samo jak spotkania Rady Europejskiej.

             

              1. Każdy obywatel Unii, niezależnie od płci, jak i każda osoba fizyczna i prawna zamieszkała w państwie członkowskim, będzie miała prawo dostępu do dokumentów Parlamentu, Rady i Komisji Europejskich, jak i agend i ciał przez nich powołanych.

               

                1. Ze względu na interes prywatny lub publiczny, ogólne zasady, warunki i ograniczenia, dotyczące dostępu do dokumentów, zostaną określone przez Parlament Europejski i Radę stosownie do procedury legislacyjnej.

                 

                  1. Każda instytucja, agenda i ciało opisane w paragrafie 2 określi własne szczegółowe zasady postępowania dotyczące udostępniania dokumentów.”

                  Najbardziej spektakularny z zapisów zawarty jest w paragrafie 2: po raz pierwszy Rada Europejska będzie zasiadała publicznie, gdy pracuje jako instytucja ustawodawcza. Skryty sposób działania Rady jest od dawna krytykowany jako sprzeczny z podstawowymi zasadami demokracji.

                  Konwent kolejno przytacza artykuł mówiący o prawie do ochrony danych osobowych jak i o regulacjach dotyczących stosunków Unii m.in. z kościołami oraz dialogu z nimi.

                  Polskie organizacje pozarządowe może również zainteresować proponowany zapis mówiący o potrzebie odrębnego uregulowania stosunków z państwami sąsiadującymi z Unią:

                  Brzmienie proponowanego artykułu 42:

                  „Unia i jej bezpośrednie otoczenie

                    1. Unia rozwinie szczególne stosunki z krajami sąsiednimi, aby utworzyć obszar dobrobytu i dobrosąsiedzkich stosunków charakteryzujących się bliską i pokojową współpracą.

                     

                      1. W tym celu Unia może zawrzeć i wdrożyć szczególne układy z krajami, które taki status dotyczy zgodnie z artykułem dziesiątym drugiej części Konstytucji. Układy te zawierać będą zapisy o wzajemności praw i zobowiązań, jak i o możliwości przeprowadzania wspólnych działań.”

                      Zapis ten w dużym stopniu odzwierciedla status quo, nadając mu pewną spójność. Konwent zastrzega, że nie będzie decydował, które kraje mają być objęte takim zapisem. Konwent w kolejnych proponowanych artykułach (43-45) poświęca uwagę sprawie kryteriów, które państwo chcące wstąpić do Unii powinno spełnić, jak podejmowana jest decyzja o przyjęciu takiego państwa, z jakich powodów i według jakich procedur podejmowana jest decyzja o wykluczeniu państwa z członkostwa. Z pewnością wiele dyskusji wywoła proponowany artykuł 46, który po raz pierwszy opisuje procedurę dobrowolnego wystąpienia państwa z Unii.

                      Delegaci Konwentu mają czas do piątku 11 kwietnia br., aby przesłać do Prezydium Konwentu swe uwagi na piśmie. Debata plenarna na temat tych artykułów planowana jest na 24-25 kwietnia br. W przypadku pojawienia się uwag wobec tych zapisów, proszę bezpośrednio kontaktować się z polskimi delegatami Konwentu:

                      Pan Poseł Józef Oleksy (e-mail: jozef.oleksy@sejm.gov.pl; fax: (0-22) 625-45-29)

                      Pan Senator Edmund Wittbrodt (e-mail: ewittbro@sunrise.pg.gda.pl; fax: (0-58) 620-60-35)

                      Pani Minister Danuta Hübner (e-mail: Andrzej_Kosnikowski@mail.ukie.gov.pl; fax: (0-22) 455-53-33)

                      Konwent nt. Przyszłości Europy do czerwca br. ma przedstawić propozycję traktatu konstytucyjnego odzwierciedlającą poglądy większości delegatów. Nie wiadomo, czy uda się utrzymać ten harmonogram. Ostateczne decyzje co do zawartości i kształtu traktatu zostaną podjęte podczas kolejnej konferencji międzyrządowej państw członkowskich Unii, która jest planowana na 2004 rok.

                      Poniżej podajemy linki do zapisów artykułów, wraz z komentarzem autorów, pdf w wersji anglojęzycznej:

                       

                       

                       

                      Informacje