11 lutego 2003 roku, odbyło się „Forum Aktywizacji Obszarów Wiejskich” – pierwsze ogólnopolskie zgromadzenie przedstawicieli organizacji pozarządowych działających na rzecz polskiej wsi, które zadeklarowały wolę współdziałania na rzecz przygotowania polskiej wsi do integracji europejskiej poprzez aktywizowanie społeczności wiejskich i zwiększanie ich udziału w procesie przemian na wsi, a także promowanie zrównoważonego rozwoju terenów wiejskich. Spotkanie poświęcone dialogowi obywatelskiemu na rzecz przyszłości obszarów wiejskich zorganizowano symbolicznie w Centrum „Dialog” w Warszawie.

Zgromadzeni podczas Forum przedstawiciele organizacji pozarządowych – dużych i małych, działających w skali całego kraju i jedynie lokalnie (ok. 110-120 osób, większość z nich to przedstawiciele blisko 50 organizacji pozarządowych) – zadeklarowali:

– współpracę na rzecz utworzenia trwałej, ogólnopolskiej platformy organizacji działających na rzecz zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich, która włączyłaby się w sieć kontaktów na poziomie europejskim;

– współdziałanie w celu propagowania podejścia do rozwoju obszarów wiejskich opartego na zasadach stosowanych w programach typu LEADER – inicjatywy wspólnotowej Unii Europejskiej wspierającej działania partnerów lokalnych na rzecz zrównoważonego rozwoju wsi, wprowadzonej w 1991 r.;

– budowanie dialogu obywatelskiego w tym celu;


– współdziałanie w najbliższym okresie w celu zwiększenia szans na wdrożenie w Polsce programu o charakterze LEADER’a w takim kształcie jaki będzie najbardziej odpowiedni dla Polski;

– włączanie się w procesy związane z kreowaniem polityki w stosunku do obszarów wiejskich w naszym kraju oraz w skali europejskiej.


Prowadzenie tymczasowego sekretariatu powierzono Funduszowi Współpracy (Program Agro-Info – http://www.cofund.org.pl/agro-info/, agro2000@cofund.org.pl).

W Forum uczestniczyło wielu gości – z kraju i z zagranicy – którzy przekazali uczestnikom wiele interesujących informacji nt. procesu akcesyjnego oraz dzielili się doświadczeniami z działań prowadzonych w oparciu o doświadczenia programu LEADER w krajach Unii Europejskiej i niektórych krajach kandydujących do UE, a także prezentowali polskie przykłady aktywnego uczestnictwa mieszkańców wsi w przedsięwzięciach rozwojowych podobnego rodzaju.

Otwarcia Forum dokonała Wiceprezes Funduszu Współpracy Pani Małgorzata Sidowska, a cele spotkania przedstawili Urszula Budzich-Szukała Kierownik programu Agro Info i Bohdan Kamiński z Krajowego Stowarzyszenia Sołtysów.

Tadeusz Kozek, Podsekretarz Stanu w Urzędzie Komitetu Integracji Europejskiej mówił o zadaniach UKIE jakie będą w najbliższym czasie realizowane, czyli po zakończeniu formalnych negocjacji. Przede wszystkim mówił o działaniach informacyjnych jakie będą podejmowane i inicjowane przez UKIE – zarówno w perspektywie referendum jak i w dłuższym horyzoncie czasowym. Działania te będą kierowane do różnych środowisk i zamierza się przedstawiać zarówno pozytywy jak i zagrożenia związane z integracją. Główne grupy do których będzie kierowana specjalnie ukierunkowana informacja to młodzież, przedsiębiorcy, samorządy oraz rolnicy i mieszkańcy wsi. Poza działaniami własnymi Urząd będzie wspierał finansowo działania tych grup – w tym działania organizacji pozarządowych i samorządów. Przygotowanych zostanie wiele materiałów informacyjnych, organizowane będą szkolenia oraz konkursy.

Jean-Marc Trarieux z Przedstawicielstwa Komisji Europejskiej w Warszawie podkreślał jak dużą wagę przywiązuje Komisja Europejska do rozwoju obszarów wiejskich i jak z dużą uwagą przyjęto list organizacji pozarządowych z Polski (większość z nich zgromadziła się na tym Forum), w którym organizacje wyrażały pragnienie by stworzona została szansa realizacji w Polsce programów typu LEADER. Informował, że Komisja Europejska widzi możliwości w tym zakresie, ale że decyzje zależą od polskiego rządu. Mówił też o tym, że bardzo istotne jest by już w okresie przedakcesyjnym budować doświadczenie, które przydatne będzie przy realizacji programów finansowanych przez UE po uzyskaniu członkostwa. Deklarował pomoc Przedstawicielstwa Komisji w wyjaśnianiu nieporozumień i w dostarczaniu informacji, informując za razem, że w ich zespole są dwie osoby z dużym doświadczeniem w zakresie programu LEADER.

Mirosław Drygas, Dyrektor Departamentu Pomocy Przedakcesyjnej i Funduszy Strukturalnych w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi zadeklarował, że jest zwolennikiem uruchomienia w Polsce programów typu LEADER i zapowiedział iż w kwietniu Ministerstwo organizować będzie dużą konferencję nt. tego programu dla uczestników z całej Polski, po czym zamierza zainicjować zrealizowanie podobnych konferencji we wszystkich 16 regionach. Dyrektor M. Drygas przedstawił też programy jakie przygotowuje Ministerstwo obecnie, a które będą podstawą pozyskiwania środków z UE na rozwój wsi – Sektorowy Program Operacyjny Restrukturyzacji i Modernizacji Sektora Żywnościowego i Rozwoju Obszarów Wiejskich (SPO) oraz Program Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW) – jak i środki jakimi Polska będzie dysponowała na realizację działań zapisanych w tych programach. W ramach SPO przewidziane jest działanie „odnowa wsi”, które wpisuje się w formułę LEADER’a – przewiduje się jako głównego beneficjanta ośrodki doradztwa rolniczego, ale przy założeniu szerokiej współpracy z różnymi partnerami. Mówił też o tym jakie działania z innych programów, przygotowywanych przez resort ds. gospodarki i pracy będą również wspierały rozwój wsi oraz o tym jak dużym zadaniem jest przygotowanie kadr do obsługi i realizacji tych programów oraz materiałów informacyjnych.

Bohdan Kamiński z Krajowego Stowarzyszenia Sołtysów przedstawił historię inicjatyw pozarządowych podejmowanych w Polsce na rzecz rozwoju wsi oraz istotne w tym zakresie wydarzenia i dokumenty UE. Mówił też o drodze jaka doprowadziła do zorganizowania Forum.

Stephanie Labarthe i Luca Marangoni z Przedstawicielstwa Komisji Europejskiej w Polsce oraz Justyna Duriasz-Bułhak z Fundacji Wspomagania Wsi we wspólnej prezentacji przedstawili Inicjatywę Wspólnotową LEADER jako przykład aktywnego udziału społeczności lokalnych w rozwiązywaniu problemów wsi. Pani Labarth i Pan Marangoni w oparciu o swe doświadczenia z Francji i z Włoch mówili o tym jak doszło do powołania tej inicjatywy i co jest najważniejsze dla powodzenia działań typu LEADER, a więc o więziach lokalnych, aktywizowaniu liderów lokalnych i o partnerstwie – współdziałaniu różnych partnerów z różnych szczebli. Pani Duriasz-Bułhak przedstawiła istotę grupy działania jaka jest podstawą tych programów i procesy prowadzące do ich tworzenia oraz charakter działań jakie są podejmowane w ramach tych programów. Mówiono też o identyfikacji obszarów, na których realizowane są takie projekty i o ich pilotowym charakterze. Po ich wystąpieniu uczestnicy Forum zadawali wiele pytań co pozwoliło gościom przekazać jeszcze wiele różnego typu informacji wiążących się z tymi programami.

Podczas Forum przedstawiono kilka realizowanych w Polsce programów, które trzeba uznać za bardzo ciekawe doświadczenia z realizacji „LEADER’o podobnych” projektów. Wszystkie one charakteryzowały się tym, że aktywizację społeczności lokalnych prowadzono zgodnie z ideą zrównoważonego rozwoju tak by rozwój lokalny nie tylko nie był w konflikcie z ochroną walorów przyrodniczych i kulturowych ale by im wręcz sprzyjał.

Wójt gminy Chmielnik Kazimierz Jaworski przedstawił prowadzony od kilku lat przez cztery gminy z okolicy Rzeszowa projekt „Dolina Strugu” w ramach którego zrealizowano wiele przedsięwzięć i doprowadzono do aktywizacji społeczności lokalnych – na bazie zrównoważonego rolnictwa oraz lokalnego przetwórstwa stworzono szanse rozwojowe dla tego regionu oraz przyczyniono się do ochrony dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego. Większość działań prowadzonych jest przez Regionalne Towarzystwo Rolno-Przemysłowe Dolina Strugu. Wójt mówił też o tym jak dużą wagę przywiązuje się w ramach programu do ochrony krajobrazu i różnorodności biologicznej na tym obszarze.

Ryszard Wilczyński z Namysłowskiego Stowarzyszenia Inicjatyw Gospodarczych, przedstawił Inicjatywę Odnowy Wsi realizowaną w Polsce we wsiach województwa opolskiego i pomorskiego. Program opiera się na doświadczeniach z Niemiec (z Nadrenii Palatynatu) i z Austrii i stanowi bardzo dobrą podstawę do przyszłej realizacji projektów w ramach programów typu LEADER, gdyż polegał on na aktywizacji mieszkańców do działań oddolnych i przyjmowania odpowiedzialności za przyszły rozwój wiosek przez grupy odnowy przygotowujące sołeckie strategie odnowy i wdrażające zapisane tam działania. Program zyskał duże powodzenie – przez okres pięciu lat w różnych działaniach w ramach tej Inicjatywy na terenie woj. opolskiego wzięło np. udział 150 sołectw i 50 gmin, a wiele lokalnych grup utworzonych w ramach programu przekształciło się w autentyczne stowarzyszenia. Społeczności Opolszczyzny bardzo też liczą na kontynuację podobnych działań, a więc na program typu LEADER, gdyż działania zapisane w programie sektorowym przygotowanym wraz z Narodowym Planem Rozwoju uważają za niewystarczające. Barbara Burzyńska z Pomorskiego Stowarzyszenia Odnowy Wsi przedstawiła natomiast realizację tej Inicjatywy w województwie pomorskim, gdzie również pobudzone zostały do działania liczne społeczności lokalne – 95 wsi pomorskich już brało udział w programie.

Zdzisława Hołubowska z Urzędu Gminy w Człuchowie w woj. pomorskim, Prezes Stowarzyszenia na rzecz Rozwoju Miasta i Gminy Debrzno przedstawiła cały szereg inicjatyw podejmowanych przez bardzo biedną i dotkniętą bezrobociem ale aktywną społeczność lokalną Debrzna i okolicy. Poza członkami stowarzyszenia dużą rolę w programie odgrywają również woluntariusze. W ciągu 4 lat zrealizowano tam 78 różnego rodzaju i skali projektów, z których najważniejszy to lokalny inkubator przedsiębiorczości. Podejmowane działania związane były zarówno z Inicjatywą Odnowy Wsi Pomorskiej jak i z programem „Naszyjnik Północy” realizowanym z inicjatywy Fundacji Ekologicznej Ziemi Chojnickiej i Zaborowskiej oraz Fundacji Partnerstwo dla Środowiska w celu promocji produktów regionalnych i na rzecz zrównoważonego rozwoju Pomorza.

Adam Jaśnikowski z Europejskiego Forum Młodzieży w Bystrzycy Kłodzkiej przedstawił bardzo szeroki wachlarz projektów realizowanych z młodzieżą tego dotkniętego ogromnym bezrobociem regionu. Projekty w przewadze dotyczyły edukacji, ale nie tylko – realizowano też wiele inicjatyw na rzecz społeczności lokalnych.

Mirosław Słapik z Fundacji Rozwoju Gminy Gołdap, a za razem Prezes Stowarzyszenia Mazury-Karpaty przedstawił działania realizowane na rzecz aktywizacji rozwoju i społeczeństwa Gołdapi i jej okolic dotkniętych całkowitym załamaniem się rozwoju gospodarczego tego regionu – bezrobocie przekraczało 50% – stymulowanie rozwoju prowadzono poprzez promocję i organizację turystyki oraz uruchamianie współpracy przygranicznej ze społecznościami Obwodu Kaliningradzkiego.

Bardzo cenne były dla uczestników Forum informacje o działaniach w ramach programu LEADER w Unii Europejskiej i w ramach programów do niego przygotowujących w krajach kandydujących do UE – w ramach Inicjatywy PREPARE (Pre-Accession Partnerships for Rural Europe) jaką uruchomiono w Estonii, w Słowacji i na Węgrzech – jakie przedstawiali Hannes Lorenzen z Parlamentu Europejskiego i Kaja Kaur z organizacji Kodukant (ruch na rzecz wsi i małych miast) z Estonii. H. Lorenzen, doradca Komisji Rolnictwa w Parlamencie Europejskim przedstawił cele programu PREPARE, poprzez który jego inicjatorzy chcą wzmacniać społeczeństwo obywatelskie na terenach wiejskich w krajach kandydujących do UE i zachęcać do międzynarodowej współpracy dotyczącej rozwoju obszarów wiejskich oraz poinformował o tym jak doszło do uruchomienia tego programu, jak międzynarodowa sieć osób wspierających ideę LEADER’a oraz Szwecja pomogły w tym procesie. Podkreślał on ogromną wagę dialogu wszystkich stron zainteresowanych rozwojem lokalnym oraz znaczenie dorocznych dużych spotkań w poszczególnych krajach dla podnoszenia znaczenia rozwoju obszarów wiejskich i jego odrębności w stosunku do rozwoju rolnictwa, które przestaje być jedynym istotnym czynnikiem rozwoju tych obszarów. Na końcu wystąpienia zaofiarował on inicjatorom uruchomienia w Polsce platformy organizacji działających na rzecz wsi umieszczanie informacji na ten temat na serwerze programu PREPARE.

K. Kaur przedstawiła rozwój inicjatywy na rzecz tworzenia organizacji działających na rzecz wsi w Estonii na szczeblu lokalnym i krajowym i ich rolę w edukacji i aktywizacji społeczności wiejskich. Ponadto poinformowała jak zostały zorganizowane spotkania tzw. parlamentu wiejskiego Estonii i o jego roli w lobbingu na rzecz rozwoju wsi.

Hannes Lorenzen poinformował też zebranych o pracach tzw. Europejskiego Konwentu Wsi (European Agri-Cultural Convention), który przygotowuje stanowiska przekazywane członkom Konwentu nt. Przyszłości Europy pracującego nad przyszłą konstytucją Unii Europejskiej. Europejski Konwent Wsi w swym stanowisku z grudnia 2002 r. zabiera głos w sprawie reformy Wspólnej Polityki Rolnej opowiadając się między innymi za koniecznością zwrócenia większej uwagi w jej ramach na sprawy rozwoju wsi poprzez wzmacnianie tzw. II filaru i takie jej przekształcenie by promować i upowszechniać zrównoważone podejście do rozwoju obszarów wiejskich i rolnictwa oraz naturalne sposoby produkcji rolnej. H. Lorenzen apelował do polskich organizacji by jak najszybciej włączyły się w prace tego Konwentu.

W ramach dyskusji prowadzonej przez Małgorzatę Kramarz z Fundacji Idealna Gmina i Krzysztofa Kwaterę z Fundacji Partnerstwo dla Środowiska uczestnicy zastanawiali się przede wszystkim nad tym co należy zrobić by zbudować trwałą reprezentację organizacji pozarządowych działających na rzecz zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich i jaką formę organizacyjną nadać ewentualnie tej reprezentacji oraz co należy w najbliższym czasie zrobić by zwiększyć szanse wdrożenia w Polsce programu o charakterze LEADER’a w takim kształcie jaki będzie najbardziej odpowiedni dla Polski. Ustalono, że prowadzona będzie współpraca na rzecz utworzenia trwałej, ogólnopolskiej platformy organizacji działających na rzecz zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich, która włączyłaby się w sieć kontaktów na poziomie europejskim, ale że jest jeszcze za wcześnie by przesądzać o jej formie organizacyjnej. Zgodnie powierzono funkcję sekretariatu na rzecz tej inicjatywy Programowi Agro-Info Funduszu Współpracy tak jak to było w okresie poprzedzającym organizację Forum. Uczestnicy widzieli potrzebę włączania się w procesy związane z kreowaniem polityki w stosunku do obszarów wiejskich w naszym kraju oraz w skali europejskiej. Deklarowali też współdziałanie w celu propagowania podejścia do rozwoju obszarów wiejskich opartego na zasadach stosowanych w programach typu LEADER w ramach swoich działań oraz budowanie dialogu obywatelskiego w tym celu.

Na końcu spotkania przypomniano jakie ważne wydarzenia wiążące się z ideą LEADER’a i rozwojem wsi będą miały miejsce w najbliższej przyszłości, a w których organizacje działające na rzecz zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich powinny wziąć udział – w kwietniu konferencja organizowana przez Ministerstwo Rolnictwa nt. LEADER’a; w maju konferencja Europejskiego Konwentu Wsi w Brukseli; na przełomie maja i czerwca ogólnopolskie spotkanie organizacji działających na obszarach wiejskich organizowane przez Fundację Wspomagania Wsi – oraz że organizacje powinny się wypowiedzieć w sprawie programu sektorowego przygotowanego przez Ministerstwo Rolnictwa (odnośnie działań wiążących się z rozwojem obszarów wiejskich).

Informacje